|
Mga Aral ng Katipunan sa Kartilya
ni Emilio Jacinto
- Ang buhay na hindi ginugugol sa isang malaki
at banal na
kadahilanan ay kahoy (puno) na walang lilim, kundi (man) damong
makamandag.
- Ang gawang magaling na nagbubuhat sa paghahambog o papipita sa
sarili (paghahangad na makasarili), at hindi talagang nasang gumawa ng
kagalingan, ay di kabaitan.
- Ang tunay na kabanalan ay ang pagkakawang-gawa, ang pag-ibig
sa
kapwa at ang isukat ang bawat kilos, gawa't pangungusap sa talagang
Katuwiran.
- Maitim man o maputi ang kulay ng balat, lahat ng tao'y
magkakapantay; mangyayaring ang isa'y hihigitan sa dunong, sa yaman, sa
ganda; ngunit di mahihigitan sa pagkatao.
- Ang may mataas na kalooban, inuuna ang (dangal o) puri kaysa
pagpipita sa sarili; ang may hamak na kalooban, inuuna ang pagpipita sa
sarili sa puri.
- Sa taong may hiya, salita'y panunumpa.
- Huwag mong sayangin ang panahon; ang yamang nawala'y
mangyayaring
magbalik; ngunit panahong nagdaan nay di na muli pang magdadaan.
- Ipagtanggol mo ang inaapi;kabakahin (labanan) ang umaapi.
- Ang taong matalino'y ang may pag-iingat sa bawat
sasabihin;matutong
ipaglihim ang dapat ipaglihim.
- Sa daang matinik ng buhay, lalaki ang siyang patnugot ng asawa
at
mga anak; kung ang umaakay ay tungo sa sama, patutunguhan ng inaakay ay
kasamaan din. (Ang simula nito ay obserbasyon sa ugnayan ng babae at
lalaki
sa panahon ng Katipunan; para sa kasalukuyan, iminumungkahing ipalit ang
sumusunod: "Sa daang matinik ng buhay, ang mga magulang ang patnugot ng
mag-anak; kung ang umaakay ay tungo sa sama, and patutunguhan ng inaakay
ay
kasamaan din.)
- Ang babae ay huwag mong tingnang isang bagay na libangan
lamang,
kundi isnag katuwang at karamay (ng lalaki) sa mga kahirapan nitong
buhay;
gamitin mo nang buong pagpipitagan ang kanyang (pisikal na ) kahinaan,
alalahanin ang inang pinagbuhatan at nag-iwi sa iyong kasanggulan.
- Ang di mo ibig gawin sa asawa mo, anak at kapatid, ay huwag
mong
gagawin sa asawa, anak at kapatid ng iba.
- Ang kamahalan ng tao'y wala sa pagkahari, wala sa tangos ng
ilong
at puti ng mukha, wala sa pagkaparing kahalili ng Diyos, wala sa mataas
na
kalagayan sa balat ng lupa: wagas at tunay na mahal na tao, kahit laking
gubat at walang nababatid kundi sariling wika, yaong may magandang asal,
may isang pangungusap, may dangal at puri, yaong di nagpaaapi't di
nakikiapi; yaong marunong magdam-dam at marunong lumingap sa bayang
tinubuan.
- Paglaganap ng mga aral na ito, at maningning na sisikat ang
araw ng
mahal na kalayaan dito sa kaaba-abang Sangkapuluan at sabungan ng
matamis
niyang liwanag ang nangagkaisang magkakalahi't magkakapatid, ng liwanag
ng
walang katapusan, ang mga ginugol na buhay, pagod, at mga tiniis na
kahirapa'y labis nang matutumbasan.
Inihanda ng KAMALAYSAYAN (Kampanya para sa Kamalayan
sa Kasaysayan) batay
sa kopya ng Kartilya na nagmula sa koleksiyon ni Epifanio de los Santos.
Sa
orihinal ay walang mga numero, at ginagamit ang salitang "kabuhayan" sa
halip na "buhay." Ang mga salitang nasa panaklong ay idinagdag ng
KAMALAYSAYAN.
The Katipunan Code
of Conduct
by Emilio Jacinto
The following is the English translation of Jacinto's
Cartilla by Gregorio
Nieva. In popularizing the Tagalog original through the monthly holding
of
small-group solemn commemorations called Pagtitipon ng mga Anak ng Bayan
the Kampanya para sa Kamalayan sa Kasaysayan (KAMALAYSAYAN) suggests for
the tenth point here the substitution of the word "parents" for "man"
and
the deletion of woman from those being guided. This enumeration of
points
reflected the stark gender imbalance of the period and would run afoul
with
present-day feminists; but the tenth point is really about the
responsibility of guiding, in the present case, both parents together.
THE LIFE THAT IS NOT consecrated to a lofty and
reasonable purpose is a
tree without a shade, if not a poisonous weed.
To do good for personal gain and not for its own sake is not
virtue.
It is rational to be charitable and love one's fellow
creature, and to
adjust one's conduct, acts and words to what is in itself reasonable.
Whether our skin be black or white, we are all born equal:
superiority in
knowledge, wealth and beauty are to be understood, but not superiority
by
nature.
The honorable man prefers honor to personal gain; the
scoundrel, gain to
honor.
To the honorable man, his word is sacred.
Do not waste thy time: wealth can be recovered but not time
lost.
Defend the oppressed and fight the oppressor before the law or
in the field.
The prudent man is sparing in words and faithful in keeping
secrets.
On the thorny path of life, man is the guide of woman and the
children, and
if the guide leads to the precipice, those whom he guides will also go
there.
Thou must not look upon woman as a mere plaything, but as a
faithful
companion who will share with thee the penalties of life; her (physical)
weakness will increase thy interest in her and she will remind thee of
the
mother who bore thee and reared thee.
What thou dost not desire done unto thy wife, children,
brothers and
sisters, that do not unto the wife, children, brothers and sisters of
thy
neighbor.
Man is not worth more because he is a king, because his nose
is aquiline,
and his color white, not because he is a priest, a servant of God, nor
because of the high prerogative that he enjoys upon earth, but he is
worth
most who is a man of proven and real value, who does good, keeps his
words,
is worthy and honest; he who does not oppress nor consent to being
oppressed, he who loves and cherishes his fatherland, though he be born
in
the wilderness and know no tongue but his own.
When these rules of conduct shall be known to all, the
longed-for sun of
Liberty shall rise brilliant over this most unhappy portion of the globe
and its rays shall diffuse everlasting joy among the confederated
brethren
of the same rays, the lives of those who have gone before, the fatigues
and
the well-paid sufferings will remain. If he who desires to enter (the
Katipunan) has informed himself of all this and believes he will be able
to
perform what will be his duties, he may fill out the application for
admission.
Galing sa email na ipinadala ni: Gerry Kaimo
|
Mga Kuwento 
